زيرورو كنند ، شايد اثرى از اين فكر جديد در آن كتاب‌ها پيدا شود . در دايرة المعارف پزشكى ، دربارهء اين موضوع مىنويسد . پس از جست‌وجوى بسيار پى بردند كه ابو القاسم ، جراح معروف مسلمان در قرن 12 ميلادى ، به وسيلهء آلتى كه از مجراى بول داخل مثانه مىكرده سنگ را خرد كرده و خارج مىنموده است . شرحى كه مربوط به اين عمل بوده در غرب به لاتين ترجمه شده است و در كتاب‌هاى چند قرن پيش اروپا موجود است و دايرة المعارف از آن كتاب‌ها ، عين جملات لاتين را اقتباس و نقل كرده است . اين بود شمّه‌اى از عمليات جراحى در ايران قديم ؛ ولى بايد دانست كه تعداد اعمالى كه جراحان قديم ايران انجام مىدادند خيلى بيشتر از اين‌ها بوده است و هر تحقيقى كه دراين‌باره انجام شود از نظر تاريخ علم ، مخصوصا از لحاظ افتخارات باستانى ما ، فوق‌العاده حائز اهميت خواهد بود . 5 - 1 - رعايت اصول و مبانى علمى در عمل‌هاى جراحى اينك براى اينكه به اين بحث خاتمه داده شود ، لازم است معلوم شود كه آيا اعمال جراحى قدما منطبق با اصول و موازين علمى بوده است يا نه ؟ ديگر اينكه تا چه اندازه در اعمال خود موفقيت حاصل مىكرده‌اند ؟ براى پاسخ به اين پرسش‌ها بايد بدانيم : اولا ، اين‌همه عمل‌هاى گوناگون كه در ظاهر يا اعماق بدن انجام مىشده است ، بدون بىهوش كردن بيمار و بىحسى موضعى محال بوده است . اگر آقايان محترم به تاريخ مفصل مراجعه كنند معلوم خواهد شد كه بىهوشى عمومى و بىحسى موضعى كار امروز و ديروز و يك قرن و دو قرن پيش نيست . البته داروهاى فعلى و وسايلى كه امروز براى انجام اين امر به‌كارمىرود ، در قديم وجود نداشته ولى مدارك تاريخى كه به تفصيل در تاريخچهء بىهوشى عمومى در دايرة المعارف درج شده است ، نشان مىدهد كه براى بىهوش كردن بيماران ، داروهايى در اختيار جراحان بوده كه بيماران را در خواب عميق و بىهوشى كامل